Nga xóa nợ cho Việt Nam 85% từ thời Liên Xô có đúng sự thật ?.

Nhiều tin tức cho rằng Nga xóa nợ cho Việt Nam 85% từ Liên Xô nhưng theo tài liệu của Ngân Hàng Thế Giới World Bank thì sự thật lại có sự khác biệt

Trong bản báo cáo được tạm dịch là “Ngân sách phi tập trung và vấn đề cung cấp dịch vụ nông nghiệp của Việt Nam” – “Vietnam Fiscal Decentralizationand the Delivery of Rural Service” có mã số tài liệu : No. 15745-VN do Ngân Hàng Thế Giới – World Bank đưa ra ngày 31 tháng 10 năm 1996 cho biết : Việt Nam nợ Liên Xô khoảng nợ phải trả rất lớn liên quan đến vấn đề quy đổi đồng tiền . Các quốc gia thuộc Liên Xô trước đây bao gồm Nga, Hungary, Ba Lan, Cộng Hòa Dân Chủ Đức hay còn gọi là Đông Đức, Czech và Slovakia,  Bulgaria, Romania, ….

Việt Nam đã đạt được thỏa thuận về nợ với các quốc gia gồm Đức (đã thống nhất) , Hungary, Ba Lan, Czech với việc quy đổi tỉ giá dao động từ 5.5 Ruble ăn 1 Usd cho đến mức tỉ giá 11 Ruble ăn 1 Usd . Việt Nam sau đó cũng đã đạt được những thỏa thuận tích cực với với Bulgaria, Romania và Slovakia về tỉ giá quy đổi. Tuy nhiên, Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn trong việc thỏa thuận với Nga vốn là quốc gia chiếm giữ mức tỉ lệ mà Việt Nam nợ lớn nhất. Lúc này, Việt Nam nợ Nga 9.5 tỉ Ruble cần quy đổi sang đồng Usd. Phía Nga đòi hỏi mức chuyển đổi là 0.56 Ruble ăn 1 Usd và là mức tỉ giá rất cao mà Việt Nam không thể gánh nổi. Tức là với 9.5 tỉ Ruble tiền nợ thì Việt Nam phải trả cho Nga tương đương 16.96 tỉ Usd. Việt Nam phản đối mức chuyển đổi tỉ giá vô lý này vì với mức nợ này sẽ ảnh hưởng uy tín thanh toán của Việt Nam trên thị trường tài chính thế giới. 

Nếu áp dụng tỉ giá mà Việt Nam đã đạt được thỏa thuận với các quốc gia gồm Đức , Hungary, Ba Lan, Czech là 5.5 Ruble ăn 1 Usd thì với 9.5 tỉ Ruble tiền nợ của Nga, Việt Nam sẽ trả cho Nga là 1.72 tỉ Usd. Nhưng nếu với tỉ giá 11 Ruble ăn 1 Usd thì với 9.5 tỉ Ruble tiền nợ của Nga, Việt Nam chỉ sẽ phải trả cho Nga là 863 triệu Usd

Giai đoạn cuối những 199x và đầu năm 2000, kim ngạch kinh tế giữa Nga và Việt Nam rất thấp, chỉ dao động 200 triệu – 400 triệu Usd / năm. 

Tháng 3 năm 2001, tổng thống Nga Putin có chuyến viếng thăm đầu tiên đến Việt Nam. Tại Hà Nội, tổng thống Putin đã cùng chủ tịch nước Việt Nam là ông Trần Đức Lương ký thỏa thuận Tăng Cường Thúc Đẩy Quan Hệ với Việt Nam. Trong thỏa thuận này, một trong những vấn đề lớn nhất giữa Nga và Việt Nam là khoản nợ từ thời Liên Xô. Cần lưu ý rằng tỉ giá Ruble – Usd trên thế giới thời điểm này dao động 27-30 Ruble ăn 1 Usd

Phát biểu tại Hà Nội, Phó thủ tướng Nga Victor Khristenko cho biết vấn đề Việt Nam nợ Nga đã được giải quyết hoàn toàn. Theo ông Khristenko, Việt Nam nợ Nga là 11 tỉ Usd nhưng Nga xóa nợ cho Việt Nam 85% và đối với số tiền còn lại, Nga chấp thuận cho Việt Nam trả dần trong 23 năm

Con số nợ này tương đối phù hợp với tài liệu do Trung Tâm Nghiên Cứu An Ninh – Center for Securities Studies của Thụy Sĩ ngày 31 tháng 3 năm 2014 rằng trong buổi đối thoại tại Hà Nội, Nga tuyên bố xóa 9.53 tỉ Usd trong số 11.03 tỉ Usd tiền nợ của Việt Nam

Tuy nhiên, cho đến nay, vấn đề Việt Nam nợ Liên Xô hay Việt Nam nợ Nga bao nhiêu tiền, việc thanh toán nợ của Việt Nam cho Liên Xô và cho Nga theo tỉ giá nào vẫn chưa được công bố chính thức. Theo Ông Nguyễn Văn Ngạnh, Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga nhiệm kỳ 2002 – 2007, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam, người tham gia đàm phán và ký kết việc xử lý nợ giữa Việt Nam và Nga đăng trên báo So Ha ngày 20/6/2024 cho biết số nợ chỉ là trên 10 tỉ Usd và cuộc đàm phán về giải quyết khoản nợ này được bắt đầu những năm 1990 trở đi :

“Sau khi Liên Xô tan rã, ta nợ Nga trên 10 tỷ USD chuyển đổi từ Rúp. Đó là món nợ Liên Xô cho ta vay trong thời kỳ chiến tranh và xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc. Khoản nợ này theo quy định thì Nga được thừa kế. 

Đến năm 2000 đã giải quyết được một số khâu như tính tỷ giá Rúp/USD, mức nợ được giảm (theo thông lệ quốc tế) và một số vấn đề kỹ thuật khác. Các khoản nợ được giảm đi 85%, chúng ta chỉ phải trả 15%. Quan trọng nhất là 15% đó, trả trong vòng 10 năm, lãi suất là bao nhiêu. Nhưng vấn đề vướng mắc nhất là phía Nga yêu cầu mức lãi suất 6,5%/năm trong khi chúng ta muốn mức lãi suất tối đa là 5%.”

Ông Nguyễn Văn Ngạnh cho biết cuối cùng phía Nga cũng chấp thuận lãi suất 5%.

Có thể thấy lãi suất mà Nga tính với Việt Nam là rất cao. Việt Nam thường vay Ngân Hàng Thế Giới – World Bank với lãi suất dao động 0.75-1.29% / năm với thời hạn thanh toán kéo dài 30-40 năm. Năm 2011, Nhật Bản hỗ trợ 6 dự án nhận vốn vay trong đó có dự án xây dựng Nhà máy nhiệt điện Nghi Sơn với số tiền tài trợ lớn nhất lên tới 40,33 triệu yên, với lãi suất vay thương mại là 1,4%/năm. Thời hạn trả vốn vay là 30 năm, trong đó có 10 năm ân hạn. Các dự án còn lại đều có mức lãi suất vay từ 0,2% – 0,3%/năm, với thời hạn vay là 40 năm (trong đó có 10 năm ân hạn)

Về vấn đề Việt Nam nợ Nga khoản nợ 9.5 tỉ Ruble quy đổi trở thành 11 tỉ Usd thì có thể thấy Nga đang tính tỉ giá là 0.86 Ruble ăn 1 Usd. Đây là 1 tỉ giá rất cao trong khi tỉ giá Ruble – Usd trên thế giới thời điểm 20000 – 2001 dao động 27-30 Ruble ăn 1 Usd. Nga xóa nợ 85% trong số nợ 11 tỉ Usd và Việt Nam chịu trách nhiệm trả 15% nợ còn lại tương đương 1.65 tỉ Usd

Ta cũng có thể thấy số nợ 1.65 tỉ Usd này của Việt Nam nếu so với 9.5 tỉ Ruble sẽ có tỉ giá 5.75 Ruble ăn 1 Usd tức cũng gần tương đương mức tỉ giá chuyển đổi mà Việt Nam đã đạt được thỏa thuận với các quốc gia gồm Đức , Hungary, Ba Lan, Czech quy đổi tỉ giá dao động từ 5.5 Ruble – 1 Usd cho đến mức tỉ giá 11 Ruble – 1 Usd

Như vậy có thể thấy rằng Nga tính tỉ giá quy đổi đồng Ruble sang Usd là rất cao và bất hợp lý với tỉ giá 0.86 Ruble ăn 1 Usd. Sau đó Nga xóa nợ tương đương phần bất hợp lý đó cho Việt Nam và Việt Nam chỉ còn nợ Nga số tiền quy đổi hợp lý là 5.75 Ruble ăn 1 Usd

Tháng 5 năm 2002, Nga chấm dứt thỏa thuận thuê cảng quân sự Cam Ranh trong 25 năm từ năm 1978 đến tháng 5 năm 2002 và rút toàn bộ binh sĩ và trang thiết bị về nước

Bản báo cáo của Ngân Hàng Thế Giới – World Bank cũng cho biết trong giai đoạn 1995 – 1996 , Việt Nam cố gắng đàm phán để tái cơ cấu nợ với nước ngoài và đã đạt được nhiều thỏa thuận song phương rất quan trọng. Trong thỏa thuận đạt được với các quốc gia thuộc CLB Paris vào năm 1993, đến lúc này các quốc gia phương Tây đã đồng ý xóa 544 triệu Usd tiền nợ ~ 50% số nợ trong tổng số nợ khoảng 900 triệu Usd. Các quốc gia tham gia Câu Lạc Bộ Paris bao gồm : Mỹ, Anh, Đức, Pháp, Na Uy, Italia, Úc, .. Trong đó có điều khoản : xóa 50% số nợ của Việt Nam, đối với các khoản nợ còn lại mà không thuộc khoản vay ODA thì sẽ thanh toán trong 23 năm với 6 năm ân hạn, đối đối với các khoản nợ còn lại thuộc khoản vay ODA thì sẽ thanh toán trong 30 năm với 12 năm ân hạn

Như vậy việc Liên Xô xóa nợ Việt Nam hay Nga xóa nợ cho Việt Nam có bản chất sự việc như thế nào thì tùy sự nhận định của mỗi người