Mỹ can thiệp vào Việt Nam – us involvement in vietnam war là vấn đề nóng bỏng và cho đến nay đã được nhiều quan chức chính phủ, cựu chiến binh, nhà báo, sử gia, .. viết đến và phân tích nhiều
Lời giới thiệu: Tài liệu “The American Encounter with Vietnam” được cựu đại sứ Kenneth T. Young (1916 – 1972) viết hơn 60 năm trước, nói về giai đoạn đầu của sự hình thành mối quan hệ Việt – Mỹ, cũng như sự can dự phức tạp của người Mỹ vào Việt Nam, cùng các quyết định chính sách và tác động của chủ nghĩa dân tộc ở Việt Nam. Chúng tôi quyết định giới thiệu tài liệu này với bạn đọc Tiếng Dân, bởi nó quan trọng đối với các nhà nghiên cứu về lịch sử mối quan hệ của hai nước.
Tác giả, ông Kenneth Todd Young từng là Đại sứ Mỹ tại Thái Lan, giai đoạn 1961-1963. Ông còn là cha của GS Stephen B. Young, hiện là giám đốc điều hành của tổ chức Caux Round Table for Moral Capitalism. Trong một bài viết gửi cho Tiếng Dân, GS Young viết về cha của mình như sau:
Cha tôi, Kenneth T. Young, là viên chức người Mỹ chủ chốt trong Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, phụ trách việc chỉ đạo sự ủng hộ chính thức của Mỹ đối với quốc gia mới thành lập là Việt Nam Cộng hòa trong giai đoạn từ năm 1954 đến năm 1958. Ông giữ chức Giám đốc Văn phòng Đông Nam Á, được bổ nhiệm vào vị trí đó bởi Ngoại trưởng John Foster Dulles.
Lần đầu tiên tôi nghe nói đến Việt Nam là vào năm 1954, khi tôi 9 tuổi. Tôi mới tập đọc và một ngày nọ đọc được dòng tít lớn trên tờ Washington Post với hàng chữ: “Chiến tranh của Pháp ở Đông Dương chấm dứt”. Tôi hỏi mẹ: “Ở Đông Dương có chiến tranh ạ?” Mẹ trả lời: “Đúng vậy, nó đã diễn ra từ khi con chào đời”.
Tôi vô cùng kinh ngạc. Tôi đã nghe nói về Thế chiến II và Chiến tranh Triều Tiên nhưng không biết có cuộc chiến nào khác. Tôi tự nhủ: “Thế giới chúng ta đang sống thật lạ lùng. Một cuộc chiến có thể kéo dài nhiều năm mà mình chẳng hề hay biết”.
Rồi mẹ nói với tôi: “Cha con đang ở Geneva để giúp chấm dứt cuộc chiến đó”. Tôi rất ngưỡng mộ ông vì điều đó, nghĩ rằng, thật tuyệt vời khi ông giúp kết thúc một cuộc chiến.
Tháng 10 năm đó, sau khi trở về từ Hội nghị Geneva, cha tôi đã soạn thảo bức thư mà Tổng thống Eisenhower gửi cho Thủ tướng Ngô Đình Diệm vào ngày 23-10-1954, cam kết Hoa Kỳ sẽ bảo vệ một nước Việt Nam theo chủ nghĩa quốc gia. Trong bức thư đó, cha tôi đã đưa ra cho toàn thế giới, đặc biệt là cho tất cả người Việt Nam, biết hai điểm:
- Cơ sở đạo đức cho sự ủng hộ của Hoa Kỳ đối với Việt Nam Cộng hòa, và
- Chiến lược để bảo vệ miền Nam Việt Nam trước nguy cơ xâm lược của cộng sản.
Tính chính nghĩa của sự ủng hộ từ Mỹ và chiến lược để đánh bại chủ nghĩa quân phiệt cộng sản gắn bó chặt chẽ với nhau – cả hai cùng nâng cao một sức mạnh tinh thần chung: Chủ nghĩa dân tộc Việt Nam.
Về mặt chiến lược, cha tôi nhận thấy rằng, cộng sản sẽ tấn công Chính phủ ở Sài Gòn bằng chiến tranh du kích – tổ chức nông dân thành những đơn vị vũ trang nhỏ để đánh đuổi các viên chức chính quyền ra khỏi làng xã, rồi dần dần từng bước, cộng sản sẽ chiếm lấy đất nước, mỗi lần một quận.
Cha tôi đã dự đoán – và ông đã dự đoán đúng – rằng Hà Nội sẽ rút kinh nghiệm từ chiến tranh Triều Tiên và sẽ không công khai xâm lược miền Nam Việt Nam. Thay vào đó, cộng sản Việt Nam sẽ cài cán bộ từ miền Bắc vào miền Nam qua Lào để tổ chức các đơn vị du kích ở cấp làng xã cùng với các cán bộ chính trị, và họ sẽ chiêu mộ nông dân ở những làng hẻo lánh bằng các khẩu hiệu và lý tưởng dân tộc, bởi vì rất ít người Việt ưa chuộng chủ nghĩa cộng sản. Cha tôi gọi chiến lược đó của cộng sản là “xâm lược thẩm thấu” – thẩm thấu từ miền Bắc bí mật vào miền Nam và từ làng này sang làng khác.
Để đánh bại kiểu xâm lược cấp thấp này, cần phải huy động dân làng Việt Nam bảo vệ gia đình, làng xóm và những giá trị đạo đức cốt lõi của họ. Chủ nghĩa dân tộc như thế phải là ưu tiên hàng đầu của bất kỳ chính phủ nào ở Sài Gòn, nếu miền Nam muốn đánh bại nỗ lực chiến tranh của cộng sản.
Tại Hội nghị Geneva, cha tôi đã lắng nghe kỹ lưỡng Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Cộng hòa Trần Văn Đỗ, mô tả chiến thuật của cộng sản trong cuộc chiến chống Pháp, bao gồm cả những vụ ám sát vào năm 1946 – 1947 đối với các nhà dân tộc chủ nghĩa tận tụy và sáng suốt như Trương Tử Anh, Lý Đông A, Ngô Đình Khôi, Phạm Quỳnh, Huỳnh Phú Sổ…
Cha tôi hiểu rằng, chủ nghĩa cộng sản là một hệ tư tưởng phương Tây, được đưa vào Việt Nam qua trung gian người Pháp, và nó không hề có gốc rễ trong các tư tưởng đạo đức hay truyền thống Việt Nam. Khi còn là sinh viên trao đổi tại Trung Quốc năm 1937, ông đã nghiên cứu kinh điển Trung Hoa và học một ít tiếng Trung. Khi trở về Mỹ, ông đã đi ngang qua Việt Nam và tận mắt chứng kiến ách cai trị thực dân của Pháp. Ông hoàn toàn không ủng hộ người Pháp.
Do đó, vào những năm 1954 và 1955, ông đã định hình chính sách của Mỹ theo hướng làm việc trực tiếp với những người dân tộc chủ nghĩa Việt Nam – để người Mỹ không áp đặt bất kỳ hệ tư tưởng ngoại lai nào lên người Việt, cũng không hành động như một thế lực thực dân kiểu mới thao túng người Việt, nhằm phục vụ lợi ích ích kỷ của ngoại bang, mà giúp họ đứng lên chống lại cả cộng sản lẫn thực dân Pháp.
Cha tôi nhận thấy rằng, một nước Việt Nam hiện đại phải được xây dựng trên nền tảng truyền thống Việt Nam, theo điều kiện của người Việt – chứ không phải của người Mỹ.
Quan niệm của cha tôi, được ghi trong bức thư của Tổng thống Eisenhower năm 1954, là một sự liên minh giữa các đối tác – mỗi bên có trách nhiệm riêng của mình và tin tưởng bên kia sẽ thực hiện với sự tận tâm và danh dự. Đây chính là chiến lược mà người Mỹ đã áp dụng trong Thế chiến II và trong Chiến tranh Triều Tiên.
Cha tôi từng là Giám đốc Văn phòng Đông Bắc Á trong thời kỳ Chiến tranh Triều Tiên và đã tham gia các cuộc đàm phán đình chiến với Trung Quốc và Bình Nhưỡng tại Bàn Môn Điếm (Panmunjeom).
Năm 1961, cha tôi giữ chức Đại sứ Mỹ tại Bangkok, thời chính quyền Tổng thống Kennedy, và sau đó trở thành Chủ tịch Hội Á Châu ở Thành phố New York.
Cha tôi còn là thành viên của khóa 1939 Đại học Harvard và từng theo học lịch sử, văn hóa châu Á khi còn là sinh viên đại học. Chức danh giáo sư phụ trách bộ môn Nghiên cứu Việt Nam tại Đại học Harvard được đặt theo tên ông (Kenneth T. Young Professorship) để vinh danh ông.
Sau đây là bản dịch tài liệu của cựu đại sứ Kenneth T. Young.
***
Đây là câu chuyện về lý do và cách thức Mỹ can thiệp vào Việt Nam – us involvement in vietnam war. Đó là một vở kịch về hai dân tộc rất khác nhau lần đầu tiên tiếp xúc với nhau trong một cuộc gặp gỡ đầy ngẫu nhiên và trớ trêu, thành tựu xen lẫn bi kịch. Hai quốc gia – một bên nhỏ bé với 2000 năm lịch sử và một bên hùng mạnh nhưng chỉ mới có 200 năm, đến từ những nền tảng khác biệt và ở hai phía đối lập của trái đất – đã dành một phần rất nhỏ của thời gian, chỉ mười một năm, để xoay xở cùng nhau trong khi đối diện với sự va chạm văn hóa tại ngã tư của những cuộc chiến và biến cố lớn ở châu Á.
Hết phần 1 : Mỹ can thiệp vào Việt Nam – us involvement in vietnam war
Xem lại từ đầu : Mỹ can thiệp vào Việt Nam – us involvement in vietnam war – P1
Xem tiếp : Mỹ can thiệp vào Việt Nam – us involvement in vietnam war
Tác giả: Kenneth T. Young/ Trúc Lam chuyển ngữ
Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.